Reklama

Olszyniec – pod opieką św. Anny

W dzisiejszej odsłonie naszego cyklu, w którym opisujemy dzieje miejscowości powiatu wałbrzyskiego, przyszedł czas na historię, leżącego na terenie gminy Walim, maleńkiego Olszyńca. Przez stulecia niewielka osada tkaczy chałupniczych, w czasie II wojny światowej doświadczyła tragedii przetrzymywanych tu więźniów, których zmuszano do niewolniczej pracy. A wszystko to widziała niema bryła zabytkowego kościoła…

 

Olszyniec

 

Olszyniec pojawił się dość dawno jako jedna z osad ciągnących się w dolinie Bystrzycy. Po raz pierwszy był wzmiankowany w 1355 roku. Wymieniono wówczas miejscowy kościół, a więc wieś musiała być już znaczna. Jednak jej dzieje są poznane słabo, a sytuację dodatkowo komplikuje fakt, że w wielu źródłach Olszyniec był mylony lub utożsamiany z Jedlinką. Często występował też pod nazwą Jedlinki Dolnej (Nieder Tannhausen). Istnieją nawet niezbyt pewne przekazy mówiące, że w końcu XIV lub na początku XV wieku istniał tu jakiś zameczek zniszczony przez husytów.

Wiadomo, że wieś wchodziła w obręb posiadłości ziemskiej związanej z zamkiem Grodno należącym do książąt świdnickich, a następnie przekształconej w lenno rycerskie należące do von Schoffów. W XV wieku posiadacze lenna, a w tym samym Olszyńca zmieniali się dość często. Byli nimi von Muhlheimowie, a potem von Czettritzowie, którzy władali tym terenem do 1535 roku. Następnie Olszyniec wraz z całymi dobrami, znalazł się w rękach hrabiów von Hochberg z Książa, ale już w 1545 roku przeszedł w ręce rodziny von Logau. Ród ten utrzymywał majątek z zamkiem do końca XVI wieku. Wieś wcześnie stała się ośrodkiem protestantyzmu, o czym świadczy wzniesienie tu już w 1593 roku kościoła ewangelickiego. Po wojnie 30-letniej kościół przejęli katolicy. Wieś ożywiła się dopiero w XVIII wieku, gdy weszła w obręb dóbr von Lieresów. W całej okolicy rozwijało się wówczas tkactwo chałupnicze, powstały też różne warsztaty rzemieślnicze. Do rozwoju miejscowości przyczyniło się także założenie w sąsiedztwie uzdrowiska w Jedlinie.

 

Stabilnie i…tragicznie

W 1825 roku Olszyniec liczył 31 domów, w tym kościół katolicki, szpital-przytułek i dwa bielniki. W 1840 roku oprócz kościoła i szkoły katolickiej był tam młyn wodny, tartak, gorzelnia, dwa bielniki oraz dwa krosna bawełniane i szesnaście lnianych, a wśród mieszkańców było ośmiu rzemieślników i trzech handlarzy. Od połowy XIX wieku Olszyniec zaczął odgrywać pewną rolę w ruchu turystycznym, ponieważ leżał na uczęszczanej trasie z Wrocławia i Świdnicy do Jedliny Zdroju, wiodły tędy też szlaki piesze, ale wieś nie przekształciła się w letnisko, choć była znana z pięknego położenia. Także przeprowadzenie w 1904 roku linii kolejowej ze Świdnicy nie zmieniło sytuacji, ponieważ stacja kolejowa powstałą dopiero w sąsiedniej Jedlinie Zdroju, chociaż praktycznie na granicy wsi. Podczas II wojny światowej w Olszyńcu znajdował się obóz pracy, filia obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Stanowił podobóz większego obozu w Głuszycy. Działał od połowy 1944 roku i przebywało w nim około 800 więźniów. Pracowali oni przy przeładunku i transporcie materiałów budowlanych dla potrzeb podziemnych sztolni i hal wkuwanych w zboczach Włodarza i Działu Jawornickiego.

Po 1945 roku Olszyniec pozostał wsią rolniczą. Miejscowość rozwijała się raczej słabo, choć należała do wyjątków ze względu na ustabilizowaną sytuację ludnościową. W 1988 roku było tu 26 gospodarstw rolnych, a miejscowa RSP prowadziła fermę. Wyłącznie z pracy w rolnictwie utrzymywało się około 40 proc. ludności zawodowo czynnej. Nie ma tu rozwiniętego zaplecza handlowo-usługowego, ani infrastruktury. Olszyniec posiada znaczne walory krajoznawcze i krajobrazowe, ale nie są one zupełnie wykorzystywane do celów rekreacyjnych. Stanowi natomiast znaczny węzeł drogowy ze względu na skrzyżowania ruchliwych szos wiodących z doliny Bystrzycy do Wałbrzycha, Kłodzka, Dzierżoniowa i Świdnicy. Z powodu zawieszenia ruchu na linii prowadzącej przez wieś, straciła natomiast znaczenie komunikacja kolejowa. Choć Olszyniec to bardzo mała miejscowość, posiada cenny zabytek. Jest nim usytuowany wysoko na zboczu późnogotycko-renesansowy kościół św. Anny. Pierwotny, drewniany wzmiankowany w 1355 roku został zniszczony i w 1593 roku wzniesiono nowy murowany dla tutejszej parafii ewangelickiej. W 1611 roku otrzymał polichromowany strop. Kościół był remontowany w 1926 i 1964 roku.

Artykuł ukazał się drukiem w Tygodniku "Nowe Wiadomości Wałbrzyskie".

Joomla templates by a4joomla