Reklama

Witków – Katolicka wieś do łupienia

Leżący na terenie gminy Czarny Bór, Witków przez większość swojego istnienia należał do cystersów z Krzeszowa. Zaradni braciszkowie przez stulecia korzystali z ciężkiej pracy swoich chłopów, których bunty tłumili czasami w bardzo okrutny sposób. We znaki mieszkańcom Witkowa dała się także niszcząca wojna 30-letnia. Zapraszamy do poznania historii kolejnej miejscowości powiatu wałbrzyskiego.

Duża wieś jaką jest Witków leży na granicy Gór Wałbrzyskich i Kotliny Kamiennogórskiej. Ciągnie się około 2,6 km wzdłuż Lesku na wysokości około 440-460 m wzdłuż lokalnej szosy z Czarnego Boru na południu do Jaczkowa na północnym-zachodzie, sąsiadując zabudowaniami z obiema miejscowościami. Na zachód od wsi biegnie linia kolejowa z Wałbrzycha do Marciszowa (fragment linii Wrocław-Jelenia Góra). We wsi jest stacja.
Witków leży w wyraźnie wyciętej, ale niezbyt głębokiej dolinie. Od wschodu osłania ją Skalnica na Wyżynie Jabłowskiej, dalej ku północy wzniesienia u zachodniego podnóża masywu Trójgarbu z Pasternikiem na północy. Od zachodu góruje Młynarka w paśmie Chojnika. W okolicy wsi przeważają użytki rolne z dużym udziałem łąk. Większe kompleksy leśne porastają dalej położone obszary, przede wszystkim Masyw Trójgarbu. Właśnie dlatego niegdyś znajdowało się tu nadleśnictwo.

Dar dla opata

Nie wiele wiadomo o początku wsi. Powstała prawdopodobnie w drugiej połowie XIII wieku jako posiadłość rycerska. W 1375 roku jako właściciela wymieniano Hannosa von Seidliza. Prawdopodobnie jego syn piszący się Johannes de Seydlicz de Kraczkow w grudniu 1376 roku za zgodą zony przekazała Witków opatowi Henrico Probsthaynowi z klasztoru krzeszowskiego. Darowizna obejmowała wieś, sołectwo, folwark i chłopów oraz wszystkie prawa. Od tego momentu Witków aż do kasaty dóbr kościelnych w Prusach w 1810 roku pozostawał własnością cystersów z Krzeszowa.

Św. Anna czuwa

Wieś była bogata i rozwijała się pomyślnie aż do wojny 30-letniej, podczas której została prawdopodobnie całkowicie zniszczona przez liczne kontrybucje i kwaterunki wojsk. Można nawet spotkać informację, że została dopiero założona w 1680 roku. Prawdopodobnie wówczas ją odbudowano. W początku XVIII wieku znowu należała do większych i bogatszych w okolicy. W 1726 roku obciążenia podatkowe tutejszych chłopów szacowano na 1.072 talarów. Po wojnie 30-letniej w końcu XVII i w XVIII wieku dochodziło w Witkowie do napięć społecznych na tle wymiaru pańszczyzny w dobrach klasztornych. Opaci bardzo często tłumili je siłą. W 1765 roku wartość majątku klasztornego w Witkowie szacowano na 4.098 talarów. Mieszkało tu 28 kmieci, 7 zagrodników, 101 chałupników i 16 rzemieślników. Duża część mieszkańców trudniła się głównie tkactwem chałupniczym. W 1767 roku powstała nad wsią drewniana kaplica św. Anny. W 1785 roku we wsi był katolicki kościół, plebania i szkoła z nauczycielem. Działały dwa młyny wodne i bielnik, a mieszkało tu 28 kmieci, 7 zagrodników i 88 chałupników.

Już o króla

Po 1810 roku sytuacja wsi uległa zmianie, ponieważ po kasacie dóbr kościelnych pozostała co prawda nadal w obrębie dawnych dóbr klasztoru w Krzeszowie, ale już jako domena królewska. W 1825 roku było tu 137 domów, wolne sołectwo z gorzelnią, tartak, bielnik i folusz. Pracowało 45 warsztatów tkackich. Jako dawna posiadłość klasztorna zamieszkiwali ją nadal prawie wyłącznie katolicy. Nieliczni ewangelicy należeli do parafii aż w Kamiennej Górze.
W 1829 roku do dziedzicznego sołectwa przyłączono folusz i bielnik. W 1840 roku było tu 136 domów, dziedziczne sołectwo, a nauczyciel ze szkoły katolickiej doczekał się nawet pomocnika. Działały dwie cegielnie, tartak i cztery gospody. We wsi pracowało 80 warsztatów płócienniczych i 31 rożnych innych rzemieślników. Trzymano 335 sztuk bydła. W 1867 roku przez Witków przeprowadzono linię kolejową z Wałbrzycha do Jeleniej Góry, zbudowano też stację, ale nie wpłynęło to bardzo na rozwój wsi, ponieważ nie powstał tu żaden zakład przemysłowy. Rozwijało się natomiast rzemieślnictwo. Witków stał się także dogodnym punktem wyjścia na Trójgarb, ale nigdy nie stał się wsią letniskową.

W PRL

Po 1945 roku miejscowość zachowała rolniczy charakter. Ma bardzo ustabilizowaną sytuację ludnościową. Przez cały czas liczba mieszkańców niewiele odbiega od stanu z przed 1945 roku. Wynika to m.in. z dogodnego połączenia komunikacyjnego. W latach 60-tych ubiegłego stulecia zaczęto organizować tu wypasy owiec przywożonych z Karpat, ale tradycje owczarstwa nie zakorzeniły się. Potem próbowano też rozwijać chów bydła.
W 1978 roku było tu 156 gospodarstw indywidualnych i zakład rolny. W 1988 roku było 57 gospodarstw indywidualnych i RSP, a wyłącznie z pracy w rolnictwie utrzymywało się 50 procent ludności czynnej zawodowo. Spora część mieszkańców zawsze pracowała w zakładach przemysłowych Wałbrzycha, Kamiennej Góry i innych miejscowości, także w lasach i kamieniołomach. Witków ma podstawowe zaplecze handlowo-usługowe i infrastrukturę, jest tu m.in. szkoła, OSP i gminny ośrodek kultury. Dawniej istniała też poczta. We wsi jest kilka drobnych firm handlowych i usługowych. W użyciu są obie wersje nazwy wsi: bez i z dodatkiem Śląski. Ta druga przede wszystkim obowiązuje w PKP.
W ostatnich latach we wsi ożywiło się budownictwo. Powstają nowe domy, a część starych zmodernizowano. Niektóre z konieczności po gwałtownych powodziach w końcówce lat 90-tych. Uregulowano także fragment koryta Lesku.

Artykuł ukazał się drukiem w Tygodniku "Nowe Wiadomości Wałbrzyskie".

Joomla templates by a4joomla